Zussen

Pake en beppe hadden vier kinderen, Wyb, Atze, Froukje - mijn moeder - en Gerlant.

Die zijn er nu allevier niet meer, want tante Gerlant is deze week overleden, nadat ze acht jaar in een verzorgingshuis heeft gezeten. Ze herkende niemand meer.

Hoe ik aan de foto hiernaast ben gekomen weet ik niet, maar het zijn beide zussen (mem zit rechts, tante Gerlant in het midden, en beppe staat erbij) in Zaandam, met een hondje.

Mem was wat verlegener, terwijl haar jongere zus wilder en vrijgevochtener moet zijn geweest. Ze kreeg - zei mem - meer aandacht van de mannen. Het is oom Joop geworden, van wie ik geleerd heb dat je geraspte kokos 'apenhaar' noemt.


Tante Gerlant is nog wel een paar keer bij haar zus op Ameland geweest, tot dat niet meer kon. In 2008 voor het laatst, de foto's hiernaast zijn van oktober 2007. (Echte foto's zijn het niet, maar thumbnails. De echte opnamen ben ik kwijtgeraakt toen ik de externe harde schijf heb laten vallen.)


Het waren vreemde, uitgebreide gesprekken die beide zussen op het strand en thuis voerden, want ook mem had Alzheimer, zij het toen nog in lichtere mate dan tante Gerlant.

Zodat ze af en toe een gesprek over vroeger, dat ze net hadden gevoerd, gewoon weer opnieuw begonnen. Merle en ik hoefden eigenlijk nooit iets te zeggen, ze hielden elkaar aan de praat.

Over hoe de bakker heette op de Verlengde Schrans, waar ze aan het eind van de Tweede Wereldoorlog hebben gewoond, of hoe hard hun moeder altijd heeft gewerkt toen pake en beppe het Koaihûs hadden.

Pake speelde daar mooi weer met de gasten, zeiden de zussen, maar beppe, die had daar geploeterd. Ze had zelfs een cursus koken voor groepen gevolgd in het Oranjehotel. ,,Die heeft daar wat werk verzet", zeiden ze.

Dat horecawerk is op hun kinderen overgeslagen. Mem zat in De Zwaan, oom Wyb in Wyb's, eerst in de Doelesteeg, toen op Terschelling, oom Atze in de Wynkup en later de Drie Balken en de Oorwurm. En oom Joop en tante Gerlant hebben behoorlijk wat zomers het Koaihûs gedaan.

Van beide zussen hield ik het meest van mem, maar bij tante Gerlant was ik ook graag.

Thunderbirds Are Go!

Vanmiddag werden op Vliegbasis Leeuwarden 150 medailles uitgereikt aan militairen die in Afghanistan zijn geweest. Dat ging met een vrij uitgebreide ceremonie onder begeleiding van de Kapel van de Koninklijke Luchtmacht.

Toen generaal Tom Middendorp op het terrein verscheen, de commandant der strijdkrachten, speelden ze iets korts, dat vaag aan de Hohenfriedberger Marsch deed denken maar het niet was.

Die medailles werden uitgedeeld volgens een vlot lopend systeem van vier uitreikers (burgemeester Crone werd ook aan het werk gezet), waarbij iedereen die er een had ontvangen achteraan ging staan, zodat er in de voorste rij steeds nieuwe medaillelozen stonden, tot het klaar was.

Middendorp nam er de tijd voor, maakte met iedereen een praatje en gaf ze een vaderlijk klopje op de arm. Het had iets Napoleontisch, daar heb ik althans eens van gelezen dat die zijn soldaten wel eens waarderend in de wang kneep.

De kapel zette daarbij ineens het muziekje in van de Thunderbirds. Dat was verrassend, ik nam er een fragment van op met mijn telefoon. Jacob van Essen, die er als fotograaf was, maakte bovenstaand filmpje. Dat gele ding dat ik vasthou is mijn telefoonhoesje.

(Ik had in mijn rugzak Bleeding Edge van Thomas Pynchon bij me. Het idee, in Engeland begonnen, is dat je op 8 mei ergens in het openbaar iets van Pynchon gaat zitten lezen. Het is er niet van gekomen, maar goed, het boek is op de basis geweest.)

De trip met Puck kon niet meer stuk

When we were F. A. B. S.: Erwin Boers, Klaas Zandberg, Hester Luinstra, Jaap Hellinga, Jantien de Boer, Kees van Wieren, Jacco de Boer, Patrick van 't Haar en Wytze Visser.

Op de kop af vier jaar geleden reisde bovenstaand gezelschap - de fotograaf inbegrepen, ik dus - naar Dordrecht om dag te zeggen tegen burgemeester Arno Brok. Speciaal daarvoor was het Frysk Arno Brok Selskip (F. A. B. S.) opgericht, een uitgelezen gezelschap.

Het verloop van die dag is hier te lezen.

Puck van Ulzen, de oudste deelneemster, had het erg naar haar zin.

Al op de heenweg zette ze de stiltecoupe op stelten; ze had veel te veel te bespreken om zich wat aan te trekken van een stiltegebod of het herhaalde verzoek om rust van een paar dames verderop.

,,Dan gaat u toch ergens anders zitten?", zei ze.  Dat deden die dames dan maar. Die snapten wel  dat ze machteloos waren tegenover deze ontembare natuurkracht.

Onderweg hadden we het over haar man, Henny, die in 2007 is overleden. Hij was vroeger mijn leraar geschiedenis en conrector van de Rijks-HBS aan het Zaailand. Na de eindexamens zijn we als klas bij de Van Ulzens thuis geweest in Goutum en daar heb ik een glas rode wijn over de bank laten kieperen.

,,Helemaal niet erg", zei Puck. ,,Dat deden we zelf ook vaak."

Ze informeerde geregeld naar Waling, want die heeft daar ook op school gezeten en kon er slecht aarden. Haar man heeft zich ervoor ingespannen dat hij op de Zeevaartschool in Harlingen terecht kwam. En omdat hij nu in Amerika woont, beschouwde Puck hem als het ware als een geslaagd project.

Ze hield het strakke wandeltempo van de rest van de groep niet altijd vol, aan het eind van de dag pufte ze als een stoommachine. Maar de maanden erop vroeg ze voortdurend wanneer we weer zo'n reis zouden maken.

Dat is er niet van gekomen: F. A. B. S. was een eenmalig verschijnsel en is niet meer in Dordrecht geweest. Puck is dinsdagavond overleden. Ze werd 79.

Opdat wij niet vergeten

In een voormalig kaaspakhuis tussen Weidum en Jellum was op 4 mei de langverwachte Cinema Ascona Wiedergutmachung, met de dodenherdenking live vanaf de Dam in Amsterdam en daarna lebensbejahende naoorlogse filmfragmenten met Nederlanders in Duitse films, voetbal, Drie Grote Duitse Topacteurs en Richard Wagner.

De zaal had van zichzelf al veel sfeer, maar de acht portretten van Duitse dichters en denkers, vaardig op doek gezet door de Kesanova, maakten het geheel af. Het portret van de RAF en twee zeelui bij een lantaarnpaal vielen naast dit pantheon minder op. Hiernaast een deel van het bestuur voor de portrettengalerij.

Veel bezoekers waren met de auto gekomen. Een stuk of tien waren op de fiets uit Leeuwarden. Maar er was een jonge Duitse student, die de stad nog aan het verkennen is, uit Leeuwarden komen lopen. Dat is de juiste houding!

Dit was het programma:

1: Twee minuut stilte
2: Die Stoßburg (Franz Marischka, 1974). Ridders, kuisheidsgordels en een prominente gastrol voor Johnny Kraaykamp als de onnozele Bert. Nederlandse titel destijds: 'Een Burcht vol Vrolijke Ontucht'.
3: Heintje - Ein Herz geht auf Reisen (Werner Jacobs, 1969). De jonge zanger Heintje in zijn eerste echte filmrol.
4: Wenn die tollen Tanten kommen (Franz Josef Gottlieb, 1970). Rudi Carrell in gewone kleding en in jurk zet een hotel op stelten.

5: Goetz Widmann - Holland. Lied over de voors en tegens van Nederlanders.
6: Anti-Hollandwitz aus Elton Reist: Wat is het verschil tussen Jezus Christus en de Nederlanders?

7: Voetbalcoach Louis van Gaal in Munchen
8: Anti-Hollandwitz aus Elton Reist: Een Duitser, een Nederlander en een Afrikaan zitten in de kraamkliniek...
9: Monty Python: Filosofenvoetbal Duitsland-Griekenland
10: Das Wunder von Bern (Sönke Wortmann, 2003). Duits voetbalteam wint, mede dankzij een schriel jongetje, in 1954 van Hongarije en geeft het land weer zelfvertrouwen.
11: Die Ehe der Maria Braun (Rainer Werner Fassbinder, 1979). Duitsland wint in 1954 van Hongarije en Wirtschafstwunderfrau Maria Braun blaast haar huis op.

12: Loriot: Duits voor buitenlanders
13: Schulmädchen-Report: Was Eltern nicht für möglich halten (Ernst Hofbauer, 1970). Openhartige straatinterviews door Friedrich von Thun.
14: Der Baader Meinhoff Komplex (Uli Edel, 2008). Duitse terroristen-in-opleiding zonnen naakt in Arabisch schietkamp. Want dat is de echte revolutie, vinden ze.
15: Schulmädchen-Report: Was Eltern nicht für möglich halten (Ernst Hofbauer, 1970). Openhartige straatinterviews door Friedrich von Thun, 2.
16: Anders als Du und Ich (Veit Harlan, 1957) Ouders vermoeden dat hun zoon homo is. Hij schildert en gaat met rijke oude heren om, die van elektronische muziek en worstelwedstrijden houden.
17: Eolomea (Herrmann Zschoche, 1972). Oostduitse sciencefiction met Cox Habbema, voorloper van 'Gravity'.

18: The centrifuge brain project (Til Nowak, 2012). Pseudodocumentaire over achtbanen en draaimolens. Het succes van de avond.
19: Good bye Lenin! (Wolfgang Becker, 2003). Oostduitse dame heeft de val van de muur gemist; haar kinderen maakten haar wijs dat er niks is gebeurd. Ze gaat op een onbewaakt moment naar buiten.
20: Der Schuh des Manitu (Michael Herbig, 2001). Westernkomedie, parodie op Karl-Mayfilms en spaghettiwesterns; de best bezochte Duitse film sinds 1945. Duitsers in het publiek herkenden acteur-schrijver Sky du Mont.
19: Schulmädchen-Report: Was Eltern nicht für möglich halten (Ernst Hofbauer, 1970). Openhartige straatinterviews door Friedrich von Thun, 3.
20: Der Himmel über Berlin (Wim Wenders, 1987) Topacteur Bruno Ganz als engel die, ongezien door levenden, door Berlijn doolt.
21: United trash (Christoph Schlingensief, 1996). Topacteur Udo Kier als generaal van de Verenigde Naties in Afrika.

22: Fitzcarraldo (Werner Herzog, 1982). Topacteur Klaus Kinski beantwoordt het dreigend getrommel van junglebewoners met een plaat van Caruso.

23: Valkyrie (Bryan Singer, 2008). Wagners 'Walkürenritt' op de draaitafel.
24: Apocalypse Now (Francis Ford Coppola, 1979). Wagners 'Walkürenritt' tijdens een helikopteraanval in Vietnam.
25: Watchmen (Zack Snyder, 2009). Wagners 'Walkürenritt' tijdens de aanval van een blauwe, lichtgevende reus in Vietnam.
26: Rango (Gore Verbinski, 2011). Wagners 'Walkürenritt', westernversie, tijdens de aanval van overvallers op vleermuizen op een watertransport.

27: My name is nobody (Tonino Valerii, Sergio Leone, 1973). Wagners 'Walkürenritt', elektronische versie, terwijl Henry Fonda stand houdt tegen aanstormende bandieten.
28: Ponyo (Hayao Miyazaki, 2008). Variatie op Wagners 'Walkürenritt', bij een meisje dat op de aanzwellende golven loopt. 

29: Bühne frei für Marika (Georg Jacobi, 1958). Muzikale afsluiter met Marika Rökk als Raketenfrau die zich verveelt en daarom een planeet met kleurlingen opzoekt. 

Daarna was er Schlagerkaraoke, met ondermeer 'Du', 'Da da da', 'Griechischer Wein', een moeilijk meezingbaar nummer van Ramstein, 'Ein bischen Frieden' en 'Rock me Amadeus', gezongen door de Duitse student die helemaal was komen lopen. Bravo!

Leeuwarden zoals het nooit was

Spankjaardslaan/Noordersingel

Dit panorama, gemaakt in Leeuwarden, heeft nooit zo bestaan. Het komt uit 
deze film uit 1920, waar Laurens Bontes me gisteren op wees. Je kunt hem online bekijken op de site van EYE in Amsterdam.

Echte Leeuwardenkenners halen hun schouders op over het filmpje van Haghefilm, want die kennen het al jaren. Haghefilm was het bedrijfje van de Nederlandse filmpionier Willy Mullens. Die maakte ook de oudste Nederlandse speelfilm die bewaard is gebleven, 'De mésaventures van een Fransch heertje zonder pantalon aan het strand te Zandvoort' uit 1905.

Het mooist zijn die opnamen, waar de camera op een statief langs een stadsgezicht zwenkt. Daar heb ik een aantal beeldjes van uitgelicht, een aan ge-photoshopt. Bij de bovenste ben ik in de fout gegaan, zag ik achteraf, want daar heb ik beelden van de Spanjaardslaan (het linkerstuk) verweven met  beelden van de Noordersingel (rechts). Nu ja, het resultaat mag er zijn, dit zou bestaan kunnen hebben zeggen we dan maar.

Het filmpje begint meteen met zo'n zwenkpanorama vanaf de Oldehove naar het oosten. Die leverde de bovenstaande foto op. De foto's zijn nogal fors, als je erop klikt zie je ze beter.

Wilhelminaplein

Rengerspark

Prinsentuin

Prinsentuin

Luchtmachtcake

Het was ThuisFrontInformatiedag op de Leeuwarder vliegbasis. Binnenkort gaat de laatste groep militairen naar Afghanistan, 110 mensen (65 van de Leeuwarder basis). Die worden op zo'n dag, met hun partners, bijgepraat over wat hen te wachten staat, in een kantine/filmzaal.

Bij de ingang was koffie en cake. Ik had een van de laatste stukjes, want ik moest eerst voor de krant met jan en alleman praten.
Een man in blauw uniform nam ook een stukje en knikte me toe.

,,Lekker he?", zei hij. ,,Echte luchtmachtcake."

,,Is de cake bij de landmacht of de marine dan anders?", vroeg ik.

Hij knikte weer en zei met volle mond. ,,Deze is lekkerder dan landmachtcake. Stevig en vet. Dat vult."

(De foto komt van de site van een banketbakker. Luchtmachtcake heeft dikkere plakken en is helderder van kleur)