La kermesse héroïque

Wethouder Harry van der Molen opende vanmiddag de zomerkermis van Leeuwarden, met gedeputeerde Sietske Poepjes. Ik liep hem tegen het lijf toen hij net als ik op zoek was naar het feestcomité.

We keken naar de Booster, een reusachtige spaak met zitjes aan de punten. Die zouden wild rondslingeren, dat zag je al als hij nog stilstond.

 ,,Daar zou ik best in willen", zei Harry.

,,Ik ook", zei ik.

,,Maar Sietske Poepjes niet, die heeft hoogtevrees. Ze heeft me gisteravond al gebeld, dat ze niet in zo'n hoog ding wil", vertelde Harry.

Sietske Poepjes bevestigde hoe eng ze dit soort dingen vindt, en na een ritje in de achtbaan (die verrassend heftig is) geloofde zij het verder wel. ,,Sa hat de Hear it net bedoeld", stelde ze vast.

Dus gingen wij samen in de Booster.

Het is behoorlijk heavy, want de stoeltjes schommelen en draaien, zodat je soms met je hoofd omlaag van grote hoogte op het Zaailand afraast. Na een tijdje tintelen je voeten van al het bloed dat erheen gestuwd is. En als je denkt het zal nu wel voorbij zijn, zetten ze hem in zijn achteruit.

,,Wat een mooie stad he?", zei Harry in het begin nog, maar daar hadden we na een tijdje wat minder oog voor. Ik ben bijvoorbeeld helemaal vergeten op het dak van het Fries Museum, pal naast ons, te kijken, terwijl ik dat wel van plan was. Wel heb ik heel vaak de appartementen aan het plein ondersteboven voorbij zien komen.

,,Hoe vond u het", vroeg de man aan het loket, terwijl de organen in mijn buik nog op zoek waren naar hun oorspronkelijke plek. ,,Indrukwekkend", stamelde ik. ,,Maar al mijn bloed zit in mijn voeten."

,,Dat duurt een paar minuutjes", zei hij.

(De foto is van Jacob van Essen)

Doodgaan en opleven

Er zit me iets dwars van Edge of tomorrow, een science-fiction/actiefilm met Tom Cruise die een mengeling is van Groundhog day, Starship troopers en Saving private Ryan.

Buitenaardse wezens hebben het Europese vasteland overgenomen na een landing in Hamburg. Aan alle kanten worden ze bestreden door de geallieerden, zeg maar.

Dat gaat niet goed, want die buitenaardsen kunnen steeds als ze een slag hebben verloren de tijd terugzetten en die slag nog eens, maar dan met voorkennis, overdoen.

Tom Cruise is een voorlichter die naar het front in Normandië gestuurd wordt. Daar probeert hij onderuit te komen, want voorlichters zijn niet gewend om echt werk te doen, maar hij ontkomt er niet aan. Hij sneuvelt, maar ontwaakt dan weer, een dag eerder. Er zit iets van die buitenaardsen in zijn bloed, zodat hij deze futuristische D-Day steeds opnieuw kan doen. Als een game met oneindig veel levens, steeds vanaf hetzelfde begin. Hij wordt er gaandeweg beter in.

Hij leert een vrouw kennen die dat vermogen ook had. Zij waarschuwt hem: een keer ging ze niet dood maar raakte ze alleen buiten westen. Toen kreeg ze een bloedtransfusie en was het vermogen om te resetten verdwenen. Dat overkomt Cruise ook in de film. Na een bloedtransfusie ben je weer een gewone sterveling die er alles aan moet doen om in leven te blijven.

De vraag is alleen: hoe weten ze dat? Je kunt er immers enkel achter komen door dood te gaan. Hebben ze dat reset-vermogen, dan komen ze een dag eerder weer bij. Hebben ze dat vermogen niet meer, dan blijven ze dood. Maar dan weten ze ook niet dat ze het kwijt zijn, en ze kunnen het zeker niet aan een ander vertellen.

,,Het is maar film", zou mijn oma in zo'n geval zeggen. Dat klopt, maar toch houdt het me bezig.

(De film is in 3D, wat overbodig is. Ik heb een opname van Tom Cruise in de film, die ook over deze kwestie lijkt te piekeren, ver-3D'd, voor zo'n rood-blauwbrilletje.)

Geen staf, maar een zwaard

,,Bent u hiervoor nu helemaal uit Spanje gekomen?", vroeg Stefan Martens van GPTV. Want tegen Sint Nicolaas zegt iedereen U, dat zit er goed in.

,,De Sint zit op elke troon", zei ik terug. Maandag was de IJzeren Troon op het station van Leeuwarden, als reclamestunt voor Game of Thrones en voor betaalzender HBO. Fans van de serie konden zich erop laten fotograferen.

Op Tweede Paasdag had ik dat in Groningen ook al meegemaakt. In Leeuwarden wilde ik wel weer op de foto, maar niet op dezelfde manier. Dan liever met mijter, mantel, baard en pruik.

Omdat ik dat pas op het laatste moment had bedacht, vroeg ik op twitter waar ik dat zou kunnen lenen. Al snel werd ik doorverwezen naar Nanna Franconi, van Tryater. Die had thuis wel wat liggen, wat ik zo mocht meenemen. Op de foto zie je het niet, maar eronder heb ik gewoon een spijkerbroek en een T-shirt. De staf had ik niet mee, maar voor de foto krijg je een zwaard, ook mooi.

Ik ging er met collega Wieberen Elverdink heen, die de serie ook graag ziet. Uit zijn omschrijving op Facebook:

Asing had ook verkleedkleren bij zich. Het leek hem lollig om als Sinterklaas op de troon plaats te nemen. Kort voordat hij aan de beurt was, hees hij zich in een tabberd, bond hij een baard voor en zette hij een mijter op. Gewoon, voor de grap, zei hij.

Maar eigenlijk zette Asing al die ernstige fantasyfiguren er een beetje mee in hun hemd. Voor de camera van Omrop Fryslân, dat er een itempje over schoot, maakte hij het nog erger. ,,In Westeros wonen ook veel stoute kindertjes”, sprak hij routineus met zijn Sinterklaasstem. 

Het viel nogal op, tussen de fantasy-fans. Game of Thrones mag dan bekend zijn, Sinterklaas is nog veel bekender, allerlei voorbijgangers zetten hem op de foto. ,,Door Sinterklaas en Game of Thrones zo te combineren steek je ergens de draak mee", overpeinsde Wieberen. ,,Maar waarmee precies?"

Hayo Bootsma van Omrop Fryslan kwam erop af (in zijn radioreportage hoor je Wieberen en mij het muziekje van de serie zingen) en even later dus ook GPTV.

Met mijn beste Sint-stem vertelde ik hen dat ik hier natuurlijk op mijn plek was. ,,Als je ergens in het land stoute kindertjes wilt zien dan is het bij deze sessie van Game of Thrones", orakelde de Sint.

,,Want er zijn er veel die downloaden, wat erg strafbaar en verkeerd schijnt te zijn." De Sint dacht daar trouwens genuanceerd over: ,,Ik wil het eigenlijk niet afkeuren, als je de serie maar ziet. Dan neem je kennis van cultuur en dat is ook belangrijk."

Bestsellers en betersellers

Aan de ene kant van boekhandel Van der Velde zat Herman Koch. Koch reist langs allerlei boekhandels om er zijn laatste roman, Geachte Heer M., te signeren. De bestverkopende, meest vertaalde Nederlandse auteur van nu zat alleen achter een tafeltje met stapels boeken.

Aan de andere kant van de boekhandel stond Pieter de Groot, van wie na een lange bevalling (zo noemde hij het zelf) Het Leeuwarden Boek gereed is, bijna vierhonderd bladzijden. Daar was het helemaal vol met de mensen die je bij de aanbieding van een boek over Leeuwarden zou verwachten.

Dat verschil in belangstelling was ook Ferd Crone opgevallen, die het eerste exemplaar van Het Leeuwarden Boek kreeg. ,,Han Koch vlucht al naar Amerika, heb ik begrepen", zei hij.

Een dubbel soort grap, vermoedelijk. Die ernaar verwijst dat Koch het goed doet in de Verenigde Staten, waar The Dinner zelfs in vliegveldboekhandels ligt. En het geeft aan dat Leeuwarden zijn voornaam nu al vergeten is. Daar lezen ze andere boeken van andere schrijvers.

Ronnie Terpstra van Van der Velde reageerde op twitter: Herman/Han Koch zat er al een uur. Zijn taak was volbracht. #nuance

Mobiele troon

Was ik op tweede paasdag met de trein naar Groningen gegaan om een kijkje te nemen op het station, waar fans van Game of Thrones zich konden laten fotograferen in de IJzeren Troon uit die serie, blijkt hij maandag ook naar Leeuwarden te komen.

De troon in Groningen was een paar slagen kleiner dan die in de serie, en niet van ijzer maar van hard plastic op (denk ik) een houten geraamte. Toch was het leuk. Er stond een rij tot aan de Brunawinkel. Het speciale HBO-fototeam werkte dat allemaal vlot weg.

,,Uw jas moet uit meneer", zei de HBO-fotograaf. Want de achtergrond was een groen scherm, dat ze op de uiteindelijke foto door rookwolken vervangen. Dat zou ook met mijn groene jasje zijn gebeurd. Het resultaat ziet er ondanks die zwaarden en die rook vooral uit als iets uit Nightmare on Elm Street, vind ik.

De eerste die me in Groningen aansprak was collega Rutger van der Meij, die er voor de krant was. ,,Zijn er ook nog andere Friezen dan jij?", wilde hij weten.

Die waren er, ontdekte ik even later: Marius Dussel, met vrouw Vera en dochter Yvette. Marius vindt de serie niks aan, maar Vera en Yvette wel. Ik kon met ze mee terugrijden en we hebben het er de hele route over gehad. De purple wedding was net geweest, vandaar.

Ik schreef er onderstaande column over. En ik vraag me af: zal ik maandag in Leeuwarden weer een kijkje nemen? Vermoedelijk wel.

Over gewicht

Bij het Cafe van de Kleine Wetenschap van dinsdag ging het over obesitas, vetzucht.

Bariatrisch chirurg Jan Apers had een half uur om daar een en ander over te vertellen en deed dat in drie kwartier, als een soort doorvertaling van het thema van de avond.

Veel van wat hij vertelde draaide erom dat hele dikke mensen er niks aan kunnen doen.

Het kan aan de genen liggen, er kunnen stoffen ontbreken (leptine) die aangeven dat je geen honger meer hebt, de opvoeding kan verkeerd zijn (elke keer een koekje als je huilt), de gebruiken zijn verkeerd (popcorn in de bioscoop, de Nederlandse voorliefde voor aardappels, de gewoonte om altijd je bord leeg te eten), je moeder at slecht en rookte tijdens haar zwangerschap. Armoede speelt een rol: vet, ongezond eten is goedkoper en de food swamps - gebieden zonder gezond eten, maar met volop fastfoodtenten en zo - worden steeds groter.

Opmerkelijk weetje: alle kinderen die geboren zijn in het najaar van 1944 tot en met het voorjaar van 1945 - de hongerwinter - lijden aan obesitas. 

,,Er is niemand die ervoor kiest om 200 kilo te worden", zei Apers. ,,Dan ben je ziek." Wie zo dik is krijgt er ook nog allerlei ziektes bij, van suikerziekte tot ademhalingsproblemen.

Diëten helpen niet. ,,Met al die diëten verpest je je hele stofwisseling", zei Apers en liet met grafieken zien hoe het lichaamsgewicht met een dieet uit balans raakt.

Wat wel weer helpt is het weghalen van een metertje darm. Gek genoeg is dan de suikerziekte ook vrijwel verdwenen, waar de chirurgen, of deze ene althans, geen verklaring voor hebben.

Of hij de zaal ervan had overtuigd dat de dikke persoon er zelf weinig aan kan doen weet ik niet, maar het was mij te passief allemaal. Er is ook nog zoiets als wilskracht, wierp ik tegen, en wie geen 200 kilo wil worden zou bij laten we zeggen 120 kilo al nattigheid moeten voelen.

Sociale wetenschapper Greetje Timmermans, de tweede spreker, zei gelukkig dat vetzucht wel degelijk met leefstijl te maken heeft. Maar hoe het nu komt dat overgewicht meer voorkomt bij lager opgeleiden, bij eenoudergezinnen en bij arme gezinnen (dat dat zo is, kon ze met onderzoeken laten zien), dat wist ook zij niet echt.

Ze had een theorie die erop neerkomt dat wie niet veel te besteden heeft en elk dubbeltje moet omdraaien, daar op den duur moe en passief van wordt en alle wilskracht wegstroomt. ,,Wilskracht wordt bepaald door de situatie waarin je leeft, het is geen karaktertrek", zei ze. Opmerkelijke stelling.

In de pauze en na afloop speelde DIFF, een lekkere Leeuwarder band die er alle moeite voor deed om de bezoekers - die na het officiele deel vaak direct vertrekken - binnen te houden. Het gaf niet dat er maar weinig mensen overbleven, ze speelden geestdriftig.

Gitarist Lennard Fopma sprong er zelfs bij op tafel, wat in het Oranje Bierhuis zelden gebeurt. Vet!

(De foto bovenaan is van Hans Jellema)