Iedereen zijn Donald Sutherland

Uit de New York Times, over Donald Sutherland: 

He often recalled that while growing up in eastern Canada, he once asked his mother if he was good-looking, only to be told, “No, but your face has a lot of character.” He recounted how he was once rejected for a film role by a producer who said: “This part calls for a guy-next-door type. You don’t look like you’ve lived next door to anyone.”

,,Wat was ook weer die film waarin Donald Sutherland een Duitse spion was die iemand een mes in zijn buik stak'', mailde Jan.

Ik wist het niet, maar hij had het even later al gevonden: Eye of the needle.

Zo heeft iedereen zijn eigen Donald Sutherland-ding, die vandaag allemaal bovenkomen omdat hij gisteren is overleden. 

Ik kan me herinneren dat Peter de Feyter verzot was op Kelly's heroes, met hippie-soldaat Oddball: ,,Why don't you knock it off with them negative waves.''

En iedereen die Novecento heeft gezien zal zich de scène met de kat herinneren. Of de vrijscène uit Don't look now. Of die passieve, vriendelijke vader uit Ordinary people. En de volgens mij ondergewaardeerde Casanova van Fellini, die ik lang geleden met Waling heb gezien, waarvan me die reusachtige kroonluchters zijn bijgebleven en de sprookjesachtig mooie muziek. 

Gejaagd door de wind

Er zijn 2550 investeerders in Windpark Fryslân. Woensdagmiddag mocht een aantal van hen meevaren op de Regina Andrea, om de wentelende gevaartes onder de Afsluitdijk van dichtbij te bekijken. Aan boord waren hapjes en drankjes. Ik heb er niet in geïnvesteerd, maar was met een van die 2550 mee. 

Van tevoren was er een praatje van directeur Symen de Boer, die in 2008 begonnen is en nog steeds een enthousiaste indruk maakt. Hij overdonderde de investeerders met cijfers: 89 molens, zoveel GWh per jaar, genoeg voor meer huishoudens dan Friesland heeft, ze staan in een zeshoek, in doorsnee 600 meter uit elkaar, en niet recht achter elkaar maar in een bocht, zodat ze elkaar de wind niet uit de wieken nemen. Net als kerstlampjes zijn ze in strengen verdeeld (zes), elk verbonden door een kabel.

En hoewel ze eerst van die rode lichtjes bovenop hadden, voor het vliegverkeer, staan die sinds kort uit. Ze gaan pas aan als er werkelijk vliegverkeer in de buurt is. Wel zo rustig. Ik kan me herinneren dat je ze vanaf de boerderij in Kûbaard kon zien.

,,Zijn er vragen'', sloot Symen de Boer af. 

Voor me staken twee kritische aandeelhouders de hand op.

,,Hoe zit het met de vogels'', vroeg de ene. ,,Daarvoor zijn die draaiende wieken een gehaktmolen. Terwijl er is uitgezocht dat als je een wiek zwart verft, er minder vogels doodgaan.''

,,Het woord gehaktmolen gebruiken we niet'', zei Symen. ,,Dat is overdreven.'' Deze windmolens zijn gemaakt in de tijd dat dat onderzoek nog moest gebeuren en zo'n wiek verf je niet zo makkelijk in een ander kleurtje. Bovendien is onduidelijk wat het voor effect zou hebben, bijvoorbeeld als de felle zon erop staat.

Haar buurman zei: ,,In 2045 moeten de wieken vervangen worden. En ze zijn van composiet. Wat gaat daarmee gebeuren?''

Composiet is nu een probleem, erkende Symen. Maar het is nog geen 2045 en er wordt veel onderzoek naar gedaan - wie weet wordt daar in de tussentijd iets op gevonden. Verder waren er geen vragen. 

Toen we tussen de zoevende molens doorvoeren - er stond een stevige bries, het water spatte over het dek - en zwaaiden naar een monteur op een van de 89 balkonnetjes bedacht ik dat je de 267 wieken (rotorbladen, zegt Symen) tegen die tijd ook zou kunnen verloten onder de aandeelhouders. Die kunnen hem als surfplank voor het hele gezin gebruiken, als brug over een brede sloot leggen of gewoon als bijzonder object in de tuin.

,,Dank je de koekoek'', zei een man aan wie ik het voorstelde. ,,Kijk zelf maar, die dingen zijn 65 meter lang. Daar kun je echt niks mee.'' 

Theaternummer

Een van de personages in Fanfare - niet de film ditmaal, maar de lokatievoorstelling van Tryater, in Easterlittens - heet John-Douwe, is klusser, vrij driftig en hij rijdt rond in een wit busje. 

Dat busje stond na afloop bij de uitgang van het speelterrein en pas dan zie je hoe er in de hang naar realisme zelfs een leus voor zijn klusbedrijf is bedacht: John Douwe Kin it bouwe. (Best aardig, maar hij haalt het niet bij die van Eduard Visser die ik eens hoorde: Eduard Visser, u belt hem en hij is er.)

Er staat op dit busje ook een 06-nummer. Aan zoiets kan ik geen weerstand bieden, dus ik belde het.

Zouden ze bij Tryater zo ver gaan dat je iets kunt inspreken? Krijg je acteur Lourens van den Akker aan de lijn? Kun je iets winnen? Is er een nietsvermoedend iemand, wiens nummer dit blijkt te zijn? 

Of hoor je een muzikale opname, net als bij het - niet meer bestaande - Hotel Pennsylvania in New York, dat je aan de lijn kreeg als je Pennsylvania 6-5000 (212-736-5000) belde, beroemd geworden door het nummer van het Glenn Miller Orchestra. 

Niets van dat al. Enkel de melding dat dit nummer niet beschikbaar is. Net de echte wereld: probeer maar eens een timmerman aan de telefoon te krijgen.

Het hoogtepunt van Jan Mol junior

Jan Mol junior uit Giethoorn was twaalf, toen Bert Haanstra hem vroeg voor een bijrol in de film Fanfare. Inmiddels is Mol wat ouder, en was hij dinsdagavond bij een feestelijke vertoning van de film - in 1958 gemaakt - in Slieker in Leeuwarden. 

Het feestelijke eraan was de presentatie van een boek vol weetjes over Fanfare, van meteoroloog Ronald van de Vate, liefhebber van de films van Haanstra. Dat boek was er al langer, in het Nederlands, maar het is er nu in het Fries - best wonderlijk eigenlijk. Van de Vate schreef ook een wandelboek langs plekken waar Haanstra gefilmd heeft, en een boek over diens film Glas. En hij werkt op het ogenblik aan zo'n boek over Alleman.

Terwijl ik Van der Vate voor de zaal stond te interviewen werd duidelijk dat Jan Mol junior ook in de zaal zat. Hij speelt Henkie in de film, zoon van cafébaas Krijns (Bernard Droog). Jan Mol was uitgenodigd, hij kreeg het eerste exemplaar van die Friese vertaling. 

Dus hem haalden we naar voren en de anekdotes stroomden er zo uit. 

Dat hij destijds op de HBS in Steenwijk zat en Haanstra en zijn vader naar de rector waren geweest om vrij te vragen. Dat hij geen familie is van Albert Mol, die ook in de film speelt. Dat hij Fanfare wel tien keer of meer heeft gezien; ,,Vaker dan u'', zei hij beslist. Wat absoluut het geval is.

En of hij erna nog wel eens in films heeft gespeeld?

,,Je moet op je hoogtepunt stoppen'', was zijn motto.

(Op de foto sta ik naast hem, rechts naast hem Van de Vate  en daarnaast kunstenaar Henni Haselaar, die een aquarel maakte voor de omslag van het boek. Zij kreeg ook een eerste exemplaar. De foto is van Irene Overduin)

Hoe het leven in elkaar steekt

Een jeugdvriendin van Jellie had een lijst gemaakt van de dingen, die ze als kind van Jellies moeder had geleerd. De jeugdvriendin had pas later, als volwassene, beseft dat Jellies moeder voor haar een van die mensen was ,,die weten hoe het leven in elkaar steekt''. Haar lijst werd deze week door de dominee voorgelezen, tijdens de afscheidsdienst van Jellies moeder. 

Het kan zo als gedicht worden gepubliceerd, vond ik toen ik het hoorde.

Dat je op tijd komt

Dat je je bord leeg eet

en geen stukjes ei op de grond mikt

Dat je mag kiezen: havermout of griesmeel

en als je dat niet wilt dan mag je ook niet blijven eten

Dat je twee keer je haar wast

één keer voor de viezigheid

en één keer voor de glans

(en dat doe ik nog)

Dat we alleen op woensdagmiddag in de voorkamer mochten 

met een glaasje limonade

een dropje

en een koekje

Dat mijn eerste handdoek voor het zwembad

een groenig badlaken was -

want dat hoorde zo:

een écht badlaken voor het zwembad

(van haar gekregen)

Dat we op zaterdag dikke pannekoeken aten 

met spek of krenten

of macaroni

en op zondag zelfgemaakte tompoucen

En:

Dat je het afgewaste kopje op de kop zet

om het water eruit te laten druipen

Maar eenmaal afgedroogd moet het juist andersom

want dan kan de hitte eraf

Want heet moet het afwaswater zijn

anders wordt het niet schoon

Verantwoord toiletbezoek

In het Natuurmuseum van Ameland mocht ik donderdagavond de Canon van Ameland presenteren, die een trio van geschiedenisliefhebbende eilanders heeft samengesteld op basis van een brainstorm vier jaar geleden. 

Maar eerst moest ik plassen. 

Op ooghoogte boven het urinoir hing een bijzondere sticker, een oproep in drie talen om de voeten niet in het toilet of in de wasbak te wassen. Hij hing hier overal, zag ik nu, ook op de toegangsdeur van het herentoilet.

Terug in de ontvangstruimte liet ik de foto ervan zien aan Mathilda, van de Amelander musea. ,,Dit heb ik nog nooit eerder op een herentoilet gezien'', zei ik. Ik heb mijn voeten nog nooit in een toilet gewassen en daar ook nooit de aandrang toe gevoeld.

,,Het hangt ook bij de dames hoor'', zei ze. ,,Het is vanwege het blotevoetenpad.'' Op de website van het museum wordt dat een 'belevingsroute' genoemd 'met diverse ondergronden en uitdagingen die maken dat je Ameland op heel bijzondere wijze kunt ervaren'. 

Dat pad eindigt bij het museum en daar is ook een spoelbak voor iedereen die zojuist Ameland op bijzondere wijze heeft ervaren. Maar blijkbaar steken mensen hun voeten net zo lief in de plee. De regels worden hier met voeten getreden, kun je zeggen.