Ard en Keessie



Dit is schaatsheld Ard Schenk, die ik alleen van de televisie van vroeger ken, die gisteren verkleed als keuterboer Ares (Aris?) een komisch bedankje deed voor het stoeptegelgrote boek dat over hem geschreven is.

Mooi Noord-Hollands: ,,Ik ben der wel groos op''. Maar moesten ze die Ard Schenk (,,een luie hufter' en een ,,donderse kwajongen'') nou zo de hemel in tillen, vroeg de keuterboer zich af. ,,'t Had wel efkes minder gekund.''

Wat een grappige man en wat boeiend ook dat hij kennelijk zo bescheiden is dat hij alleen in vermomming kan bedanken voor zo'n monumentaal boek. Boer Aris las een briefje voor dat hij van Ard Schenk had gekregen, en dat was het eigenlijke dankwoord.



Wybren is een van de drie schrijvers van het boek, daarom was ik er met Jeroen bij, in een propvol dorpscafe met heel veel toeters aan het plafond. Annemarie wees me voortdurend aan welke oude sportheld er nu weer langsliep: Leen Pfrommer, Sjaak Swart, Henk Gemser. Doekle Terpstra, de baas van de KNSB, herkende ik gelukkig zelf.

Met hem had Wybren, die de aanbieding deed, nog een appeltje te schillen. Want Ard en Kees Verkerk (die werd ook in het zonnetje gezet, hij staat hierboven met Wybren op de foto) zijn overal gelauwerd en ge-eerd, maar erelid van de KNSB zijn ze dan weer niet.

Wybren (middenin de speech): ,,Dan heb ik nog wel een noot te kraken met de KNSB.''

Terpstra (ergens achterin het cafe): ,,Dan ga ik nu weg.'' (Gelach)

Wybren: ,,Ik dacht dat een vakbondsman nooit wegliep van de onderhandelingstafel.'' (Meer gelach)

Vervolgens somde Wybren op wat voor eerbetonen Ard en Keessie in het verleden al te beurt waren gevallen, een hele waslijst, en wreef in dat het hoog tijd wordt voor de KNSB om ook een duit in het zakje te doen.

Terpstra: ,,Ik ben er nog maar vier maanden.''

Later stond ik naast Terpstra en vroeg hoe het nu verder gaat met die erelidmaatschappen.

,,Dat komt wel goed'', zei hij.

,,Maar u bent er nog maar vier maanden hoor ik net'', zeurde ik. ,,Heeft u dan al de macht om zoiets voor elkaar te krijgen?''

,,Dat komt wel goed'', zei hij nog eens.

Vervolgens haalde hij zijn exemplaar van het boek op om het door de twee schaatsers te laten signeren.



(PS Wybren en Ard Schenk komen op 1 december naar De Bres in Leeuwarden. Als Schenk maar half zo onderhoudend is als in De Rijp wordt dat een fantastische avond)

See me, feel me



Toen George Orwell '1984' schreef, waarin Big Brother iedereen in de gaten hield, stelde hij dat voor als iets totalitairs en onderdrukkends. En nog steeds worden er steeds beklemmende filmthrillers gemaakt waarin mensen tot uit satellieten toe bespioneerd worden.

De werkelijkheid is anders. De meeste mensen vinden het eigenlijk wel interessant dat er van alles over henzelf en anderen te vinden is. Ze maken een weblog, een hyvesprofiel, LinkedIn. En als ze dat zelf niet doen, doet Google dat wel voor hen.

Vandaag is iedereen blij omdat een groot deel van Friesland op Google Street View is gezet. Op de krant kreeg ik zelfs een verontwaardigd mailtje van iemand op Schiermonnikoog, dat de eilanden weer eens zijn overgeslagen. En ja - het heeft ook wel wat, dat je in panoramafoto's door Leeuwarden kunt wandelen.

Toch heb ik gecheckt of je bij mij naar binnen kunt kijken, want daar heb ik geen trek in. Het valt mee, je ziet enkel de weerspiegeling van de auto van Google Street View. Hij is zo dicht langsgereden dat je voor een compleet beeld de plaatjes aan elkaar moet plakken. Die rare verbuiging onderin hebben deze foto's allemaal.

Nazinchronisatie



Drukke dag besloten met een avond Nazinchronisatie, voor het derde Cinema Ascona Festival op 13 november, een filmtoptienavond met de prachtigste nazis en worst in de pauze.



Het begint om tien uur, het is in het Filmhuis, het is zo fout als wat en er kan niet gereserveerd worden. Er passen lang niet zoveel mensen in als in het Cinema Ascona Filmpalast, laatst.

Een herfstwandeling



Herfstfoto's zijn er eigenlijk al genoeg, maar als de mist zo dik en nat is als vanmiddag is de verleiding niet te weerstaan.



Aan het begin viel het nog wel mee, al zie je op deze foto de apotheek goed en de Bonifatiustoren bijna niet.



Ik bracht een cd naar Linda, dat legde de route aardig vast: die liep langs de Potmarge.





Waar ondermeer dit huis aan staat, ieder ander kent het vermoedelijk al maar voor mij was het een ontdekking. (Een paar minuten nadat ik dit schreef maakte Aart me erop attent dat het gebouw Villa Vaartzicht heet. Die echte Liwwadders weten toch maar een hoop).



En dit ruimteschip-achtige ding is de Blokhuispoort.

Het grote klokkenwerk



Deze week schreef ik iets over A Clockwork Orange van Stanley Kubrick en dan komt zo'n film meteen weer dichtbij.

Want daarin is de Britse worstelaar Pat Roach te zien, die als acteur vooral bekend is als die worstelaar uit Raiders of the lost ark, die tijdens een gevecht met Indiana Jones met zijn kop in een vliegtuigpropellor komt.

Pat Roach heeft ook een rol in Wings of Fame, een film van Otokar Votocek over mensen die na hun dood in een grand hotel mogen blijven tot ze op aarde niet meer bekend zijn. In die film speelt Hans Snijder, sinds enige tijd hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant, een bijrol. Hans Snijder-Pat Roach-Stanley Kubrick.

Zo zijn er meer. Ik heb de zwager en de weduwe van Kubrick eens een hand gegeven en ben daardoor nog maar een handshake verwijderd van Kubrick, en twee van Veit Harlan, de regisseur van Jud Süß. Want dat is een oom van Christiane Kubrick. En Veit Harlan heeft Joseph Goebbels wel eens een hand gegeven, want hij was filmmaker van dienst van het regime. Christiane Kubrick-Veit Harlan-Joseph Goebbels.

Of de andere sterke man uit A Clockwork Orange, David Prowse, die een paar jaar later de mantel zou aandoen van Darth Vader in Star Wars. Hij was de trainer van Christopher Superman Reeve, wiens Amerikaanse tante geregeld in Leeuwarden schijnt te zijn. Misschien heb ik zonder het te vermoeden wel eens iemand een hand gegeven die haar ook een hand gaf.



Het duizelde me, al die dingen die bij A Clockwork Orange uitkomen, dus ging ik boodschappen doen. In het appartementengebouw een paar deuren verder hing een grote foto van Malcolm McDowell in A Clockwork Orange aan de muur.

Dat kan toch allemaal geen toeval zijn.

Autokraak



Dit kunt u thuis zelf ook! Gewoon doen en niet van dat benauwde. Anders eerst maar even met de kinderen oefenen. Of de instructie lezen die hier volgt, in een simpele vorm van geheimschrift. Je hebt er eigenlijk alleen maar een hoofd en twee handen bij nodig. En een stukje bubbelplastic onder je elleboog.

Johannes 8:57



In het Havankpark is vandaag iemand vijftig geworden. In de voortuin stond een enorme opblaaspop, die Abraham verbeeldt. Er leek niemand thuis, de lamellen zaten dicht. Het enige geluid was het ronken van de luchtpomp. Hoera.

In liefde en oorlog



Kirsten, sinds enige tijd moeder, leest Maria Montessori. Dingen waar ze het heel erg mee eens is streept ze erin aan. Voor haar zoon Birk geen kinderbed met spijltjes. Dat had Montessori zelf trouwens ook niet: die liet haar buitenechtelijke zoon door anderen grootbrengen.

Daarnaast het cadeautje waar Niels mee kwam aanzetten: een Messerschmitt vliegtuigmodel. ,,Want het is wel een jongen'', had Niels gezegd. Bij jongens horen immers wapens. Dat komt wel goed met Birk.

Photobooth



Photobooth is een ingebouwd programma op een MacBook waarmee je foto's van jezelf kunt maken met effecten. In het begin ben je er dol op, dan vergeet je het en soms is er een korte herontdekking.

Ruh



Jos Blomsma had maandag een griepje. Daarom was er gisteravond JosAid in de Hania, met de patiënt onder een dekentje op de bank, veel meegebracht fruit, een dj en optredens.



De zieke beurde er zienderogen van op, totdat ik het podium beklom, alle lichten uitdeed en met een kaarsje 'Ein Gleiches' (ofwel 'Wandrers Nachtlied II') voordroeg, het gedicht dat Goethe in 1780 op de muur van een schuilhut krabbelde.

Omdat niet iedereen meer Duits leert, zei ik erbij dat Gipfeln bergtoppen zijn, Wipfeln boomkruinen en een Hauch een zucht.

Über allen Gipfeln
Ist Ruh,
In allen Wipfeln
Spürest du
Kaum einen Hauch;
Die Vögelein schweigen im Walde.
Warte nur, balde
Ruhest du auch.

Volop melancholie dus, helemaal toen ik erna heel hard de effectvolle orkestbewerking liet horen van John Ottman, uit de verguisde film 'Valkyrie' met Tom Cruise. Daar gingen de aanstekers bij omhoog. Thuis werkt het ook.





Jos Blomsma overleefde deze dosis zwaarmoedigheid, met de Ruh was het na allerlei wilde jamsessies snel gedaan en aan het eind van de avond leek hij weer helemaal de oude.

Melk en suiker



De Leeuwarder Courant heeft een nieuwe hoofdredacteur en zoiets brengt altijd verbouwingen met zich mee. Zodoende moest er een kastwand uit. Vanmorgen werd hij weggeschroefd.



En zie, achter de kast lag een spoor van opengeknabbelde zakjes van koffiemelk (geel) en suiker (blauw), er in de loop der jaren verstopt door muizen. Ik vond het interessant, collega Linda vindt het vooral vies. ,,Hier droom ik vannacht van'', voorspelt ze.

Technisch weer



Dit is de vlieger van iemand die met een karretje en een vlieger eraan heen en weer reed, ter hoogte van de Cat Club.



Dit is het karretje.



En dit is een raadselachtig ding dat in zee staat.




In fotografenkringen wordt het soort weer dat we vanmiddag hadden op het strand bij Hollum technisch weer genoemd. Waarom, dat weet ik niet. Maar aangenaam is het wel.

Thuis heeft u hier niets aan



Bij de animatiefilm 'Up' krijg je een 3D-bril, want 3D is weer even helemaal terug in de bioscoop en het is als vanouds een geweldige gimmick.

Vroeger mocht je de brilletjes na afloop mee naar huis, maar die tijd is voorbij. Toen waren het eenvoudige kartonnen dingen met een rood en een groen of blauw glaasje, maar nu zijn het zware apparaten (XpanD Series 101 3D brillen) met een sensor tussen beide glazen die een signaal krijgt wanneer de bril aan de slag moet. Hou je je vinger voor het oogje, dan zie je alles dubbel. Door de bril is het beeld wat minder helder.

Net als film maakt zo'n 3d-bril gebruik van een eigenaardigheid van hoe we kijken. Film is eigenlijk een reeks snel geprojecteerde plaatjes, met steeds een zwart beeld ertussen. Onze hersenen maken daar beweging van. Bij 3D krijgt het linkeroog hetzelfde plaatje net uit een andere hoek te zien dan het rechter, en de hersenen maken er automatisch een beeld met diepte van.

Om te voorkomen dat je de bril meejat of vernielt hangt er een lange instructie op de deur, met in hoofdletters THUIS HEEFT U HIER NIETS AAN.



Hoeft ook niet want thuis heb ik nog wel van die roodblauwe brilletjes voor 't plaatje hierboven



en zelfs een kijker voor die ouderwetse dubbele foto's, die je met een beetje oefening in scheelkijken ook met het blote oog in 3D kunt zien. Want dat is de charme van die ouderwetse systemen: je kunt dat allemaal zelf. Zelfs met slechte foto's van een mobieltje.



En omdat het me ineens weer in de greep heeft, een Drostecacaobus3D-effectfoto van dit stukje, en dan met een echt fototoestel gemaakt.

Moderne talen



Bij het weggooien zag ik het pas: bijna elke regel van dit toch sobere etiket is in een andere taal, achtereenvolgens Frans, Engels, Italiaans en Nederlands. Dat zal de globalisering zijn. Elders op de verpakking staat dat dit ook nog eens een duurzaam produkt is. Wat modern allemaal.

Walk of Fame



Zaterdagmiddag mocht ik een groepje Leeuwarders door de stad leiden, op een cinematografische stadswandeling. Dat woord had Klaas voor me bedacht, die me had gestrikt als tijdelijke stadsgids.

,,Ik ga u laten zien hoe dicht Leeuwarden en Hollywood bij elkaar liggen'', pochte ik. Dat is overdreven, maar overdrijving hoort bij film.

Ik zou er niet over geschreven hebben, als ik niet een paar mooie kiekjes van Rienk Jan Schurer had gekregen, een van de wandelaars.

Omdat het lastig was onderweg filmfragmenten te laten zien, hield ik nu en dan foto's omhoog uit de Leeuwarder Courant. Zoals hierboven bij het Paleis van Justitie. De foto in de foto laat opnamen zien voor De Fûke.

Jud Süß met gratis broodjes



Propaganda is reclame met een politiek tintje, en de film Jud Süß van Veit Harlan uit 1940 is een interessante. Alleen al omdat je hem zelden in de bioscoop kunt zien en er over geschreven wordt alsof de film hypnotische krachten heeft: een keer kijken en je hebt pardoes een hekel aan joden.

Want daar was de film in 1940 voor bedoeld. Hij is destijds door tenminste 20 miljoen mensen gezien.

Hij is losjes gebaseerd op de achttiende-eeuwse raadgever en bankier van de hertog van Württemberg. Toen die hertog overleed na een hartaanval, werd Süß Oppenheimer meteen gearresteerd, want populair was hij niet en bovendien joods. Hij kreeg de kans zich te bekeren, wat hij weigerde. Hij werd in Stuttgart opgehangen.



Historisch zitten er nogal wat haken en ogen aan de zaak, maar in de op last van Goebbels gemaakte film is Oppenheimer een sluwe, geile en meedogenloze figuur.

De domme en ook al geile hertog windt hij moeiteloos om zijn vinger, hij bezorgt hem geld, jonge meisjes en bijna de absolute macht. Gelukkig zijn er rechtschapen Duitsers die dat voorkomen en de listige adviseur ophangen. Zijn ergste vergrijp in de film is dat hij het onschuldige meisje Dorothea verkracht.

Zondagochtend werd de film vertoond in Tuschinski in Amsterdam, omdat het de week van de geschiedenis is. Het was maar een tientje, er was ook een docu over de beeldvorming van Arabieren in de Westerse film en je kreeg er gratis broodjes bij. Jan en alleman heeft eraan meebetaald, tot en met de Stichting Centrum voor Propaganda voor Eenheid in de Vakbeweging toe.



Hij mag enkel vertoond worden, vertelde Frits Barend die de film inleidde, als er een discussie na is.

Het was een belabberde inleiding. Barend had het over regisseur Velt Harlan, hij zei dat de film nu voor de eerste keer in Nederland vertoond werd, hij noemde het boek 'Het zijn net mensen' van forumlid Joris Luyendijk 'Het zijn net helden', en meende dat de premiere van de film in Duitsland was geweest, terwijl die op het filmfestival van Venetie was.

,,Ik ga niet zeggen, ik wens u een prettige vertoning'', sloot hij af.



Dat was het natuurlijk wel, want het was voor het grootste deel een goede filmkopie, met de Nederlandse ondertiteling van toen. De vermeed opvallend het woord 'Jood' zoveel mogelijk. Op een gegeven moment roept iemand Judenhure! en dat werd volgens mij niet eens vertaald.

Regisseur Harlan wist hoe het moet: het anti-joodse ligt er niet dik bovenop want dan haken kijkers af. Met acteur Ferdinand Marian zet hij een fantastische engerd neer, een soort Mephistopheles. Overigens vond ik bij het herzien van de film de brave jonge Duitser Faber eigenlijk nog meer een griezel. De nadruk op seks is opvallend: al in een van de eerste scenes zien we blote borsten.

De latere regisseur Michelangelo Antonioni was er in 1940 van onder de indruk. ,,Ik zeg het zonder reserves: als het hier om propaganda gaat, dan begroeten we propaganda. Dit is een pakkende, indringende, buitengewoon effectieve film'', schreef hij.

Nazi-propagandeminister Joseph Goebbels schreef: ,,Een antisemitische film, zoals we hem ons enkel kunnen wensen.''



,,Ik kan begrijpen dat u even stil bent'', zei Frits Barend na afloop. Dat was niet zo, iedereen zat al te kletsen.

Bij hem schoven journalist Joris Luyendijk aan en David Barnouw van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie. Er begon een politiek correct nagesprek waar je de broek van afzakte.

Luyendijk vond dat je deze film zeer zeker niet op tv kunt vertonen, want hij had zichzelf er een paar keer op betrapt dat hij een hekel aan Jood Süß had gekregen. ,,Je moet jezelf steeds corrigeren'', zei hij, en kijkers van nu kunnen dat niet. Dus: niet zomaar laten zien.

Hij weet vermoedelijk niet dat je hem op internet kunt bekijken, weliswaar Hongaars ondertiteld, en op deze twijfelachtige Amerikaanse site zonder die ondertitels, beide zijn met koptelefoon op best te volgen. En wie een betere versie wil, kan hem op dvd bestellen.

Barnouw kreeg de vraag hoe het de medewerkers van de film was vergaan. Hij gaf een antwoord in de trant van dat die allemaal de dans zijn ontsprongen.

Niks over acteur Ferdinand Marian die na de oorlog niet meer mocht acteren en zich tegen een boom dood heeft gereden.

Niks over Heinrich George (de hertog) die in '46 in concentratiekamp Sachsenhausen, onder Russische leiding toen, overleed. Zijn botten zijn pas in 1994 herbegraven in Berlijn.



Niks over de naoorlogse processen (het stukje hierboven stond op 15 december 1949 in de Leeuwarder Courant) tegen filmer Veit Harlan, waar hij zich een keer zo opwond toen iemand werd doorgezaagd over het vermeende naaktzwemmen van Kristina Söderbaum, zijn vrouw en Dorothea in Jud Süß dat hij een hartaanval kreeg.

Hij overleed er niet aan. Hij maakte zelfs nog een aantal films, maar Jud Süß zou hem blijven achtervolgen. Stanley Kubrick, die met een nicht van Harlan getrouwd was, had ooit plannen om er een film over te maken.

,,Zullen we weg'', zei Ronald, die zich ook al zat op te winden over de kletskoek op het toneel.

We misten daardoor de gratis broodjes, maar als je van Jud Süß iets opsteekt, is het wel dat dingen nooit gratis zijn.

(PS: volgend jaar komt er een speelfilm over Jud Süß en Ferdinand Marian)

Vallende kleuren



Filmers ontdekken Kinopalast Ascona! In de zaal waar vorige week nog Girls with Guns te zien waren, werd vandaag een propagandafilmpje opgenomen voor het komende filmfestival in Leeuwarden.



Ik zal niet verraden wat dit is, en in het filmpje ziet het er straks heel anders uit, maar het leverde bonte plaatjes op.

Oren zien en zwijgen



In het HCL hangt het portret dat Sjoerd de Vries maakte van Leeuwarder burgemeester Van der Meulen. Of het niks is, terwijl De Vries er jaren brieven over naar de krant heeft gestuurd en er boos voor naar de gemeente is geweest.

Een ambtenaar die vroeger bij Peter Karstkarel op de kamer zat vertelde dat ze daar soms hoorden hoe Sjoerd te keer ging op de juridische afdeling, een verdieping lager. Meestal troonde Peter Sjoerd dan mee naar de Waag, voor een kalmerende kop koffie.

Van der Meulen wilde namelijk niet dat het opgehangen werd, naar verluid omdat hij zijn oren te groot vond. Tot ver na zijn dood mocht het nog steeds niet opgehangen worden, ging Sjoerd briesend naar de juridische afdeling en schreef hij brieven naar de krant vol onderstrepingen en opmerkingen in de kantlijn.

En nu kun je er in het HCL zomaar een foto van maken met je mobieltje. 't Is kleiner dan ik dacht, maar dat zijn beroemde dingen wel vaker.

Photo ops



Tot een jaar terug hield Freek Staps een weblog bij, maar daar is de NRC-correspondent in de VS mee gestopt. ,,Dat was zoveel werk'', zei hij gisteren in De Bres. ,,En wie is daar nou in geinteresseerd.''

Op zijn afscheidslog schrijft hij ,,het (is) tijd geworden om op zoek te gaan naar nieuwe manieren om journalistiek te experimenteren''.

Dat experiment komt erop neer dat hij een boek heeft geschreven, 'Meer meer minder', vol Amerikanen die door de economische crisis in de knel zijn geraakt. Heel nieuw is dat niet: de boekdrukkunst is alweer een eeuw of vijf oud.

Over het boek hadden we het gisteren in De Bres. Het was een lekker vlot gesprek en het boek verkocht ook nog goed. Andries Veldman, die de Bres beheert, was van de weeromstuit helemaal vergeten een foto te maken voor zijn website. Daarom deden we achteraf nog even zo'n gracieuze pose die mensen aannemen als ze elkaar zo'n reusachtige cheque overhandigen, of een gedenkbord. Of zoals hier: een nieuwe manier om journalistiek te experimenteren.

John Gilroy



In Dublin heb je een Guinnessmuseum, waar ze er ondermeer op wijzen dat Rutger Hauer zoveel op een glas Guinness lijkt.

In dat museum is ook een permanente tentoonstelling over John Gilroy, een Britse illustrator die jarenlang allerlei dieren heeft getekend met glazen Guinness: struisvogels, beren, pelikanen, zeeleeuwen, toekans, apen. En een schildpad met een glas op zijn rug.



Die schildpad staat nu (dinsdagmiddag, half vier) nog op de zijkant van de voormalige Ierse pub. Maar die is verkocht en hij wordt ingrijpend verbouwd. Vanmiddag zijn er schilders met de buitenmuur bezig.

,,Gaat die schildpad er ook af?'', vroeg ik.

,,Dat is wel de bedoeling'', zei de schilder.

,,Komt er ook een andere schildering op? Een giraf of zo?''

,,Het zou wel mooi wezen'', zei de schilder.

Daarom heb ik er maar even een foto van gemaakt.



Bij het cafe ernaast, De Toeter, is een paar jaar geleden een oude reclameschildering voor Jasper's diervoeders weer aangebracht, met subsidie van de gemeente. Dus wie weet is John Gilroy over vijftig jaar ook weer terug.